उम्र भर की कमाई

वो इक लाश नहीं थी केवल,

उम्र भर की कमाई थी,


जिससे थी घर-आँगन की खुशियाँ,

वो तस्वीर है अब तन्हाई की,


जिसको देखे बिना पल जी नहीं था लगता,

उसकी नसीब न होगी अब परछाई भी.


वो दूर चला गया है इतना,

जहाँ जा नहीं सकती दुहाई भी,


वो दूर निकल गया है इतना,

जहाँ से नहीं देती आवाज़ कोई सुनाई भी,


आँखों में हैं बस यादों के दीपक,

हर रोशनी से है अब रुसवाई-सी,


दिल बंजर, ज़ुबान पत्थर हो गई है,

रूह हो गई है इक खाई-सी,


साँसें काँटे बन चुभने लगी हैं,

ज़िंदगी लगने लगी है अब हरजाई-सी,


तुमसे पहले मेरी चिता जलेगी,

सपनों में गूँज गई आवाज़ उस माई की!

इश्क़ बेहद पेचीदा है

 इश्क़ बेहद पेचीदा है, 

 ख़ुशबू-ख़ुशबू ज़ाहिर, 

 काँटे सब पोशीदा हैं। 


 जश्न-जश्न देख 

 सब लरज़ जाते हैं,

 पीछे तन्हाइयाँ रसीदाँ हैं। 


 ख़ाक हुई लैला, 

 मजनूँ हुआ कैस, 

 हर इक यही कहानी, 

 जितने इश्क़ क़सीदा हैं। 


 हम निकले हैं 

 जितनी बार इस राह पर, 

 हर बाज़ी हारी है, 

 नैना फिर भी 

 जाने क्यों ख़्वाबिदा हैं।

रूह लगाओगे तो दुनियाँ में नाम करोगे

कोड़ियों के लिए करोगे 

तो दो कोड़ी का काम करोगे,

रूह लगाओगे तो

दुनियाँ में नाम करोगे,


कल देखा मैंने दौलत को 

ठुकरा के चले हैं फ़कीर,

कहते हुए, करनी है बंदगी?

या वज़ीरों को सलाम करोगे?


सुबह को शबनम, रात को सितारे  

क्या क्या धरती सजाती नज़ारे,

तुम कभ कश लोगे सुबह का,

तुम कब दुपहर का जाम भरोगे,


ये फलक ये दश्त सब मौज में है,

न किसी तालाश ना किसी दोड़ में है,

बस के हैं तो है नज़ारे के लिए,

पाओगे सुकून जो इनसे नाता जोड़ लोगे!

तुम मेरे देश के हो

तुम मेरे देश के हो,

तुम मेरे देश के हो,


तुमने कसमें सिर्फ उठाई नहीं है,

तुमने कसमें निभाई भी है,

कर्म में धर्म को देखते हो..


मुश्किल कोई क्या रोके उनको,

ज़िद्द हो करने की जिनको,

किसी के आगे घुटने नहीं टेकते हो..


डर से लोगों ने, सिर को 

अब तक बुहत झुकाया है,

पर तुमने मान, सब अपने 

कर्म से कमाया है,

छत्रपति तुम स्वदेश के हो!

ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਓ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ

 ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਓ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ,

ਉਹ ਦੇਖ ਸਿਆਣੇ ਖੜੇ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਆ,


ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਗਲੀਆਂ ਚੰਨਾ ਵਲਵਲੀਆਂ,

ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਇਹ ਮਲਮਲੀਆਂ,

ਇਤਰ ਨਹਾਈਆਂ ਸਜੀਆਂ ਫੁਲ ਕਲੀਆਂ,  

ਪੈਰ ਖੰਜਰਾਂ ਤੇ ਆਪ ਧਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ,

ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਓ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ...


ਇਹਨਾਂ ਗਲੀਆਂ ਚ ਕੈਦੋਂ ਚੋਰ ਵਸਦੇ ਨੇ,

ਪੁੰਨੁ ਗੁੰਮਿਆ ਜਿੱਥੇ ਭੰਬੋਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੇ,

ਮਾਰ ਮਿਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਐਥੇ ਸ਼ਰੀਕ ਹੱਸਦੇ ਨੇ,

ਓਹੀ ਗਲੀ ਮਹੱਲੇ ਘਰ ਲੱਭੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ,

ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਓ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ...


ਚਲ ਲੁਕ ਜਾਈਏ, ਚਲ ਛੁੱਪ ਜਾਈਏ,

ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਜਾ ਚੰਨ ਤਾਰੇ ਬਣ ਜਾਈਏ,

ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਆਪਣਾ ਹਾਣੀ ਬਣਾਈਏ,

ਸਤਰੰਗੀ ਦੇ ਮੈਨੂੰ ਏਹੀ ਸੁਨੇਹੇ ਆ ਰਹੇ ਆ,

ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਓ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ...

ਅੰਨ ਭਗਵਾਨ - Norman Borlaug

ਅੰਨ ਭਗਵਾਨ ਹੈ, 

ਅੰਨ ਜੀਵਨਦਾਨ ਹੈ,

ਅੰਨ ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ, 

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰਦਾਨ ਹੈ,


ਅੰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੰਨ ਖਿੜੇ ਹੈ,

ਅੰਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਆਪਸ ਚ ਭਿੜੇ ਹੈ,

ਅੰਨ ਹੈ ਉਹ ਦੀਵਾਰ 

ਜੀਹਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਨਸਾਨ

ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹੈ,  


ਤੇ ਪਾਰ ਸਮੁੰਦਰੋਂ, 


ਤੂੰ ਅੰਨ ਦੇਵ ਬਣ ਆਇਆ,

ਭਾਗ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲਾਇਆ,

ਸਿੱਟ ਦਿੱਤੇ ਬੀਜ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਮਿੱਟੀਆਂ ਚ

ਰੰਗ ਸਾਡੀ ਵਿਸਾਖ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਚੜਾਇਆ,


ਸਾਡੇ ਮੰਗਦੇ ਸੀ ਹੱਥ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ,

ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਦੇਵਨਹਾਰ ਬਣਾਇਆ,

ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਮੁਥਾਜ ਹੋ ਕੇ ਜੀਣਾ,

ਤੂੰ ਇੱਜਤ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਬਣਾਇਆ,



ਬੇਸ਼ੱਕ,


ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮੇਲੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ ਨੇ,

ਭਾਰੀ ਕੋਈ ਦੀਵਾਨ ਨਹੀਓਂ ਸੱਜਦੇ ਨੇ,

ਪਰ ਇਹ ਲੋਕ ਅਨਭੋਲ, 

ਕਿਹੜਾ ਇਹ ਨਾਸਮਝ ਅੱਜ ਦੇ ਨੇ, 


ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਤੇ ਪਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ 

ਦੁਨੀਆਂ ਸਵਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ,

ਹਵਾਵਾਂ ਨੰਗ ਦੀਆਂ ਜਦੋਂ ਛੋ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ,

ਪੜ ਦੀਆਂ ਤੇਰਾ ਕਲਮਾਂ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਹੈ!

Fermat Last Theorem - Andrew Wiles

ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕੰਢੇ

ਤੁਰੇ ਮੁੰਡਾ ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਦਾ,

ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲਈ ਫਿਰੇ ਖਿਆਲ

ਸੱਚ ਹਾਂ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ,


ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਓਹਲੇ ਓਹਲੇ ਹੋ ਕੇ

ਹਵਾਵਾਂ ਕੀ ਨੇ ਕਹਿੰਦੀਆਂ,

ਇਹ ਧੁੱਪਾਂ ਕੀਂ ਨੇ ਕਹਿੰਦੀਆਂ

ਇਹ ਛਾਵਾਂ ਕੀਂ ਨੇ ਕਹਿੰਦੀਆਂ,

ਬੋਲੀ ਮੈਂ ਸਭ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣਦਾ,


ਤੜਕੇ ਉੱਠ ਬੈਠੇ ਸਾਡੇ ਚਾਰ ਵਜੇ,

ਛਪਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਤੇ ਕੱਲ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਹਜੇ,

ਫੋਲੇ ਵਰਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਜੋ ਬੱਸ

ਦੋ ਚਾਰ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ,

ਨਾ ਫ਼ਿਕਰ ਉਹਨੂੰ ਖਾਣ ਦਾ

ਪੀਣ ਦਾ ਨਹਾਨ ਦਾ,


ਬਾਰਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਕਦੇ ਤਾਂ

ਇੱਕ ਵੀ ਵਰਕ ਕਾਲਾਂ ਨਾ ਕਰੇ,

ਚੌਦਾਂ ਚੌਦਾਂ ਦਿਨ ਕਦੇ ਲਿਖੇ

ਤੇ ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ ਸਭ ਪਾੜ ਦਿਆ ਕਰੇ,

ਭਾਫ ਵਾਂਗੂੰ ਉੱਡ ਪਈ ਗੱਲ,

ਮੁੰਡਾ ਪਾਗ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਉੱਚੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ,


ਰਾਤੀਂ ਉੱਠ ਉੱਠ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਕਰੇ,

ਕਦੇ ਬੂਹੇ ਬਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਿੱਕ ਲੱਗ ਰੋਇਆ ਕਰੇ,

ਕਦੇ ਆਸਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਦਿਸਦੇ,

ਕਦੇ ਉਮੀਦਾਂ ਤੇ ਲਗਦਾ ਚੜਦਾ ਤੂਫਾਨ ਜਾ,


ਸੱਤ ਵਰੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਓਹਨੇ ਪੂਰੇ

ਏਦਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਧੱਕੋਂ ਮੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ,

ਖਿਆਲਾਂ ਤੇ ਅੰਕਾਂ ਤੇ ਮੈਦਾਨ ਚ

ਜਿੱਤ ਹਾਰ ਨਾਲ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥੀ ਹੁੰਦੇ,

ਤੇ ਕਰ ਮਾਰਿਆ ਕੰਮ ਅੰਤ

ਸੁਫ਼ਨਾ ਜਿਹੜਾ ਸੀ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ

ਹਰ ਵੱਡੇ ਇਨਸਾਨ ਦਾ,


ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕੰਢੇ

ਤੁਰੇ ਮੁੰਡਾ ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਦਾ,

ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲਈ ਫਿਰੇ ਖਿਆਲ

ਸੱਚ ਹਾਂ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ!